W ostatnich 24 godzinach zespół Ministerstwa Cyfryzacji oraz Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK w trybie nadzwyczajnym monitoruje, analizuje oraz zgłasza do platform społecznościowych narracje dezinformacyjne dotyczące zamachu terrorystycznego w Krakowie. Na bieżąco realizowana jest także współpraca w trybie „War Room” z centrum antyterrorystycznym Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Zespół NASK zgłosił do moderacji platform społecznościowych ponad 2000 kont rozpowszechniających fałszywe narracje. Wśród tych kont są boty, które działają w sposób zautomatyzowany i publikują treści w różnych językach (głównie polskim, angielskim, francuskim oraz niderlandzkim). Wśród analizowanych kont zidentyfikowano również kilkadziesiąt bezpośrednio posługujących się językiem rosyjskim lub zawierających w nazwie profilu lub opisie cyrylicę lub nawiązanie do Federacji Rosyjskiej.
Narracje dezinformacyjne, które pojawiły się zaraz po wydarzeniach w Krakowie wygasają w związku z podawaniem zweryfikowanych informacji przez służby i instytucje publiczne. Pojawiają się jednak nowe fałszywe narracje, które zastępują te wcześniej wygasające. O wszystkich takich będziemy informować w kolejnych komunikatach.
Najwięcej wzmianek dezinformacyjnych pojawiło się około godziny 18 w sobotę (7.11). We wskazanym czasie nastąpiła kumulacja wcześniej publikowanych jednostkowych przekazów. Kumulacja ta wynikała z naturalnych czynników, wiadomości dotarły do wielu odbiorców i były szeroko komentowane w sieci. Po tym okresie zarówno liczba wzmianek, jak i zasięgi zaczęły maleć. Łączne skumulowane zasięgi najpopularniejszych narracji dezinformacyjnych osiągnęły w sobotę ponad 200 mln wyświetleń.
Około godziny 8:00 w niedzielę (8.11), temat zamachu ponownie zaczął zyskiwać zaangażowanie w sieci. Wpisy dezinformacyjne nie osiągają jednak tak dużych zasięgów jak te publikowane 7 listopada. Powodem tej sytuacji jest fakt, że większość odnotowywanych obecnie narracji jest rozpowszechniana głównie w formie udostępnienia przez użytkowników nieposiadających dużych zasięgów.
Obecnie główne natarcie dezinformacyjne są systematycznie wygaszane i nie powodują nadzwyczajnego zaangażowania.
Główne narracje dezinformacyjne, które pojawiły się w sieci po zamachu w Krakowie:
Zamach został zaplanowany przez polski rząd. W jego przeprowadzenie włączyła się Unia Europejska – fałszywa narracja łączy wydarzenia bieżące z niechęcią niektórych grup wobec UE. Mimo swojej absurdalności narracja osiągnęła bardzo istotne zasięgi po wyczerpaniu się innych narracji powstających w pierwszych godzinach po zamachu. Jej łączny zasięg mógł osiągnąć nawet 200 mln wyświetleń.
Rząd zaplanował zamach, aby uzasadnić odwołanie Marszu Niepodległości – narracja ta była szczególnie popularna w godzinach popołudniowych 7.11.2026 r. osiągając zasięg 5,6 mln. Jej popularność wygasa, narracja została oficjalnie zdementowana.
Sprawca strzelaniny jest żołnierzem – narracja ta początkowo cieszyła się dużą popularnością, związana była z faktem, że napastnik był umundurowany. Narracja osiągnęła blisko 18 mln zasięgu, jednak jej popularność wygasła ze względu na szybkie dementi związane z tym tematem.
Istnieje związek między strzelaniną w Krakowie a protestami pod Trybunałem Konstytucyjnym – to także narracja popularna w pierwszych godzinach od zamachu i mogła łącznie osiągnąć nawet 14 mln zasięgu, wygasła w sposób naturalny. Bazowała głównie na fałszywej informacji o niewystarczającej ilości przedstawicieli służb na miejscu zdarzenia.
Sprawca zamachu jest Ukraińcem/Ukraina zorganizowała zamach – narracja wygasła szybko po potwierdzeniu narodowości zamachowca przez służby. Po tym podejmowane były próby przekształcenia narracji w dezinformację o tym, że sprawca był najemnikiem walczącym dla ukraińskiej armii.
Zamach został zainscenizowany z udziałem statystów – ta narracja rozwija się w niedzielę, jednak przy dość ograniczonych zasięgach, powstała głównie po wyczerpaniu się wcześniejszych linii narracyjnych treści dezinformacyjnych.
Dezinformacja to poważne zagrożenie
Dezinformacja to fałszywe lub wprowadzające w błąd treści. Mogą przybierać różne formy: postów, artykułów, komentarzy, filmów czy nagrań audio. Dezinformacja jest rozpowszechniana, aby wzbudzać strach, osłabiać zaufanie do instytucji publicznych, nauki czy mediów oraz polaryzować społeczeństwo. Sprzyja destabilizacji państwa i podsycaniu podziałów społecznych. To celowe działanie na szkodę publiczną.
Szczególnie niebezpieczne są fałszywe informacje pojawiające się w mediach społecznościowych z uwagi na dużą liczbę podmiotów zamieszczających informacje oraz specyfikę funkcjonowania algorytmów platform bazujących na silnych emocjach i eksponujących teorie i opinie bazujące na rzekomej unikalnej wiedzy jej twórców.
Najlepszą metodą indywidualnej ochrony przed dezinformacją jest w pierwszej kolejności weryfikacja źródeł pochodzenia danego przekazu. W sytuacjach dramatycznych i szybko rozgrywających się wydarzeń kluczowe jest weryfikowanie każdej pojawiającej w się w przestrzeni publicznej informacji w sprawdzonych źródłach, szczególnie w przekazach instytucji publicznych.
Każdy może zgłosić treści o charakterze dezinformacyjnym przez specjalny formularz udostępniany przez NASK: https://oad.nask.pl/zglos-dezinformacje