Z danych publicznych korzystamy codziennie, choć rzadko robimy to świadomie. To niewidzialne paliwo dla aplikacji mobilnych czy źródło wiedzy o świecie. Dane są także ogromną wartością – to tzw. złoto XXI wieku. Dlatego Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad poprawą dostępu do danych oraz do zasobów nauki i kultury – realizuje projekt KRONIK@ 2.0 i wdraża nowe przepisy ustawy o zarządzaniu danymi.
Więcej danych dla obywateli – KRONIK@ 2.0 i nowe przepisy o zarządzaniu danymi
– Dane publiczne to jeden z najcenniejszych zasobów nowoczesnego państwa i potencjał rozwoju dla nauki i biznesu. Otwieranie danych daje obywatelom dostęp do wiedzy oraz tworzy przestrzeń dla nowych usług cyfrowych. Ministerstwo Cyfryzacji stara się, aby dane były łatwo dostępne, zrozumiałe i użyteczne dla każdego – od naukowców i przedsiębiorców po zwykłych obywateli – powiedział wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski.
Z danych publicznych korzystamy codziennie
Dzisiejsza rzeczywistość, zwłaszcza ta cyfrowa, w dużej mierze opiera się na danych. Korzystamy z nich codziennie, np. gdy:
- korzystamy ze sztucznej inteligencji, nawigacji w samochodzie lub sprawdzamy pogodę;
- prowadzimy badania naukowe;
- rozwijamy swoją własną działalność gospodarczą;
- podejmujemy ważne decyzje, mające znaczenie dla dobra publicznego lub własnego biznesu.
KRONIK@ 2.0 – jeszcze lepszy dostęp do zasobów nauki i kultury
Łatwiejszy dostęp do danych jest możliwy dzięki udostępnianiu ich w sposób przystępny, zrozumiały i użyteczny. Tak np. dzieje się to w obszarze kultury. Aby każdy obywatel mógł skorzystać z zasobów polskiego dziedzictwa narodowego, Ministerstwo Cyfryzacji inwestuje ponad 440 mln zł w jego digitalizację. Wszystkie zdigitalizowane dobra kultury są dostępne w portalu kronika.gov.pl.
Portal kronika.gov.pl, czyli Krajowe Repozytorium Obiektów Nauki i Kultury, to miejsce, gdzie każdy użytkownik może za darmo skorzystać z zasobów polskiego dziedzictwa narodowego z obszaru nauki i kultury. W portalu użytkownicy znajdą m.in. książki, prasę, plakaty czy dzieła sztuki.
Na rozbudowę portalu Ministerstwo Cyfryzacji przeznaczy ponad 39 mln z Funduszy Europejskich. Realizacja projektu KRONIK@ 2.0 potrwa do końca 2028 roku.
KRONIK@ 2.0 to dla użytkowników portalu kronika.gov.pl:
- więcej dostępnych zasobów;
- szybsze i dokładniejsze wyszukiwanie dzieł;
- wygodniejsza nawigacja po portalu;
- wersja anglojęzyczna portalu dla odbiorców zagranicznych.
Natomiast instytucje udostępniające zasoby w repozytorium portalu kronika.gov.pl zyskają dzięki projektowi:
- łatwiejsze udostępnianie zasobów;
- możliwość skorzystania z darmowego repozytorium zapasowego;
- integrację systemu informatycznego swojej instytucji z portalem.
- Ustawa o zarządzaniu danymi – liczne korzyści dla użytkowników danych
- Wkrótce do podpisu Prezydenta RP trafi ustawa o zarządzaniu danymi, po przyjęciu tych przepisów przez Parlament 27 marca. To kolejny krok do świadomego i mądrego dzielenia się danymi. Dzięki nowemu prawu korzystanie z danych oraz wymiana nimi będą łatwiejsze, bardziej zrozumiałe i uregulowane prawnie.
Przepisy ustawy przyczynią się do szerszego i bezpiecznego korzystania z danych poprzez:
- lepszy dostęp do danych, które mogą być wykorzystywane do badań i innowacji; będzie to sprzyjało powstawaniu nowych biznesów zasilanych takimi danymi;
- możliwość korzystania z danych chronionych przy zachowaniu ich pełnej ochrony;
- uproszczenie ścieżki przy wnioskowaniu o dostęp do danych chronionych;
- uregulowanie tzw. altruizmu danych, czyli udostępniania danych dla dobra wspólnego – np. na potrzeby nauki czy medycyny;
- możliwość skorzystania z usług pośredników, którzy zadbają o ochronę danych przy wymianie danych w sektorze prywatnym;
- zachętę i zwiększenie społecznego zaufania dla udostępniania danych – dzięki uregulowanym prawnie i jasnym dla użytkowników zasadom udostępniania danych.
Działania Ministerstwa Cyfryzacji na rzecz poprawy dostępu do danych
Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad tym, aby dostęp obywateli do danych publicznych, a także do zasobów nauki i kultury był jeszcze wygodniejszy, a zarazem bezpieczny.
O zaangażowaniu resortu w działania w obszarze otwierania i wykorzystywania danych świadczy 3. miejsce Polski w światowych rankingach (Open Data Maturity 2025 i OECD).
Ministerstwo udostępnia dane wysokiej jakości za darmo w portalu dane.gov.pl. To miejsce, gdzie każdy użytkownik ma darmowy dostęp do danych. Są tu np. plany zagospodarowania, dane o jakości powietrza, ceny mieszkań, które są przydatne np. wtedy, gdy planujemy zakup nieruchomości. Średnia miesięczna liczba odwiedzin portalu to 450 tysięcy.
Działania Ministerstwa Cyfryzacji dla poprawy wiedzy o danych
Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad poprawą wiedzy o danych i nad wzrostem świadomości korzyści, jakie obywatelom może przynieść dostęp do danych publicznych. W tym celu resort cyfryzacji podejmuje m.in. następujące działania:
- Kampanie informacyjne w internecie – skierowane do obywateli, w tym do przedsiębiorców, urzędników, pracowników instytucji nauki i kultury. Celem jest objaśnianie, czym są dane publiczne i pokazanie, że warto z nich korzystać.
- Szkolenia dla urzędników – Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadza szkolenia dla pracowników administracji, aby zwiększyć ich kompetencje w zakresie zarządzania danymi – np. w ramach unijnego projektu SODa (Samorząd Otwarty na Dane).
- Projekt „Zanurzenie w kulturze” – przykład digitalizacji kultury i sztuki
- Przykładem digitalizacji dziedzictwa kulturowego jest projekt Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego (FINA) „Zanurzenie w kulturze. Cyfrowy dostęp do zasobów audiowizualnych i multimedialnych FINA i CSW ZU”.
Celem projektu jest zachowanie i udostępnienie szerokiej publiczności najcenniejszych zasobów audiowizualnych i multimedialnych znajdujących się w zbiorach FINA oraz Centrum Sztuki Współczesnej – Zamek Ujazdowski.
Efektem projektu ma być m.in.:
- Digitalizacja ponad 43 tysięcy obiektów audiowizualnych i multimedialnych.
- Podniesienie kompetencji cyfrowych pracowników instytucji kultury.
- Popularyzacja polskiej kultury w kraju i na świecie.
- Realizacja projektu rozpoczęła się 1 czerwca 2025 r. i potrwa do 31 maja 2028 r.
Całkowita wartość projektu to ponad 37 mln zł. Projekt jest współfinansowany przez UE ze środków programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027.