Zdecydowana większość polskich przedsiębiorstw energetycznych, bo aż 71%, ma formalną strategię wdrażania sztucznej inteligencji. Tym samym branża jest liderem wszystkich analizowanych przez EY sektorów w ramach badania Jak polskie firmy wdrażają AI. Ze względu na bycie infrastrukturą krytyczną energetyka najczęściej również wprowadza technologiczne narzędzia zapewniające cyberbezpieczeństwo – ma je już 47% firm, co jednak pokazuje o jeszcze szerokim obszarze do rozwoju.
Sztuczna inteligencja to istotny element transformacji sektora, bo zwiększa efektywność, ułatwia integrację odnawialnych źródeł energii oraz optymalizuje sieci elektroenergetyczne. Jest też niezbędna do budowania inteligentnych sieci przesyłowych. Wśród analizowanych średnich i dużych firm energetycznych tylko 22% już zakończyło proces wdrażania AI. Połowa jest w trakcie, a co dziesiąte przedsiębiorstwo jest dopiero na etapie analizowania rozwiązań. Wyniki badania EY pokazały, że projekty technologiczne w energetyce są długotrwałe i kapitałochłonne.
- – Nasilające się wyzwania w sektorze energetycznym wywierają presję na liderów sektora do przemyślenia sposobu zarządzania produkcją, dystrybucją i zużyciem energii. Sztuczna inteligencja może być motorem tej transformacji – jej zdolność do analizowania ogromnych zbiorów danych i formułowania prognoz przyczynia się do zwiększenia odporności branży – uważa Jarosław Wajer, Partner EY i Lider Działu Energetyki.
Zdecydowana większość badanych przez EY firm (71%) twierdziła, że ma sformalizowaną strategię wdrażania AI, a 23% właśnie ją tworzy. W 63% przedsiębiorstw strategia jest na poziomie całej organizacji – energetyka jest liderem analizowanych branż, czyli handlu detalicznego, usług, przemysłu oraz finansów. Respondenci mieli do wyboru kilka odpowiedzi, więc 57% wybrało także opcję, że strategia dotyczy poszczególnych funkcji biznesowych.
Wdrożenie AI i problemy z danymi
Ponad połowa firm przyznała, że ma problemy z danymi, które są podstawą działania sztucznej inteligencji. Trzydzieści procent twierdziło, że jakość danych utrudnia wykorzystanie ich przez AI, a 38% w ogóle nie wiedziało, jakie dane ma, a jakich nie ma. Tylko 24% przyznała, że ma dobrze przygotowane dane ustrukturyzowane, a zaledwie 8% zarówno ustrukturyzowane, jak i nieustrukturyzowane.
- – Energetyka przez lata koncentrowała się na innych wyzwaniach – konsolidacji spółek, transformacji czy bezpieczeństwie dostaw. W efekcie wiele grup powstało z połączenia kilku organizacji i systemów IT, które wcześniej funkcjonowały niezależnie. W konsekwencji dane są często rozproszone, a bez ich integracji trudno w pełni wykorzystać potencjał AI. Sztuczna inteligencja potrzebuje spójnych danych i odpowiedniej skali informacji. Dlatego w energetyce prawdziwy przełom zacznie się od uporządkowania architektury danych i systemów – dodaje Jarosław Wajer.
Główną motywacją wdrażania AI była dla 66% możliwość lepszego dotarcia do klientów, a dla 60% automatyzacja procesów. W efekcie sztuczna inteligencja pojawiła się przede wszystkim w dziale IT (60%), obsłudze klienta, marketingu i analizach rynku (obie kategorie wskazało 52% respondentów), a także w sprzedaży (48%). Spółki energetyczne obsługują miliony odbiorców, więc infolinie i centra kontaktowe to najbardziej pracochłonne elementy. Ich automatyzacja może przynieść znaczące usprawnienia operacyjne. W większości przypadków (60%) wdrożenie AI polegało na połączeniu własnych, zewnętrznych i ogólnodostępnych rozwiązań.
Ten sektor podchodzi do AI strategicznie, ale wdraża ją wolniej niż reszta badanych branż. I nie zamierza dokonywać radykalnych zmian w ciągu najbliższego półtora roku. Jedna piąta (21%) nie planowała zwiększać wydatków na ten cel, a 44% chciała tylko nieznacznie. Co nie przeszkadza, że aż 79% przewidywało w tym okresie nowe wdrożenia, a 54% skalowanie już posiadanych narzędzi.
Jednak zadowolenie z AI jest nieznaczne. Tylko 5% firm uważało, że przyniosła większe korzyści niż zakładano, a 40% stwierdziło, że były takie, jak przewidywano. Aż 21% przedsiębiorstw było rozczarowanych i dodało, że gdyby wiedziało wcześniej jakie będą efekty, nie zdecydowałoby się na wdrożenie. Zadowoleni respondenci podkreślali przede wszystkim zmniejszenie kosztów działania (60%), poprawę jakości usług (53%) i wzrost przychodów (47%).
- –Wiele z wartościowych i pożądanych zastosowania AI w energetyce jest trudnych do realizacji biorąc pod uwagę słabo przygotowane i rozproszone dane. Z tego powodu wdrożenie AI nie jest w stanie przynieść oczekiwanych natychmiastowych efektów, a tym samym zapewnić odpowiedniego zwrotu z inwestycji. Energetyka stanowi przykład, że wdrożenie AI należy traktować jako koniec, a nie początek zmian w zakresie technologii – uważa Bartosz Pacuszka, Partner w EY Polska, AI Technology Leader.
Z powodów przede wszystkim regulacyjnych firmy energetyczne najbardziej ze wszystkich sektorów obawiały się o bezpieczeństwo danych i cyberbezpieczeństwo – 46% wskazało te kwestie jako główne bariery. Dla 34% były to kwestie technologiczne, dla 32% regulacyjne, a dla 24% niepewność co do efektów.
Cyberbezpieczeństwo
Energetyka jako infrastruktura krytyczna podlega działaniu unijnej dyrektywy NIS 2, która dotyczy poziomu cyberbezpieczeństwa. Mimo to niecała połowa respondentów (47%) analizowała kwestie cyberbezpieczeństwa zanim przystąpiła do prac nad AI, a 53% zrobiło to tylko w ograniczonym zakresie. Jednocześnie sektor jest liderem (47%) we wprowadzaniu technologicznych narzędzi zapewniających bezpieczeństwo systemów. Nieco ponad 1/3 (35%) wprowadziła rozwiązania proceduralne (w tym szkolenia), a 19% stosuje obie formy zabezpieczenia.
- – Skuteczne cyberbezpieczeństwo sektora energetycznego stanowi warunek konieczny jego funkcjonowania oraz odporności państwa. Postępująca cyfryzacja, szybka adaptacja nowych technologii bez właściwego uwzględnienia kwestii bezpieczeństwa, coraz bardziej zaawansowane i wyspecjalizowane modele AI dostępne również dla atakujących, napięta sytuacja międzynarodowa oraz rosnąca świadomość podatności w sieciach przemysłowych — to czynniki zwiększające ryzyko cyberataków w sektorze. Należy więc spodziewać się dalszego wzrostu zarówno liczby, jak i złożoności ataków na sektor energetyczny. Z uwagi na znaczenie sektora dla bezpieczeństwa społeczeństwa, stosowanie wyłącznie podstawowych środków bezpieczeństwa, bez dogłębnej analizy zagrożeń oraz ciągłego testowania rzeczywistej odporności na ataki, należy uznać za niewystarczające – wskazuje Leszek Mróz, Partner EY odpowiedzialny za usługi cyberbezpieczeństwa w Polsce.